Ustawa zmieniła to, kto we Francji liczy się jako bezrobotny.

Odczyt i sześć kwartałów za nim

INSEE umieszcza francuskie bezrobocie na poziomie 8,3% siły roboczej w drugim kwartale 2026: 2,7 miliona osób, o 62 000 więcej niż w poprzednim kwartale i o 261 000 więcej niż rok wcześniej. To najwyższy odczyt od trzeciego kwartału 2020, kwartału zdeformowanego przez pandemię, a wcześniej od trzeciego kwartału 2019. Pozostaje 2,2 punktu poniżej szczytu z połowy 2015, a to jest ta część, którą nagłówki gubią najczęściej.

Wzrost jest szeroki, nie skoncentrowany. W ciągu kwartału stopa wzrosła dla każdej grupy wiekowej: bezrobocie młodych odbiło o 0,4 punktu do 21,6%, grupa 25-49 lat wzrosła o 0,2 do 7,5%, najwyżej od początku 2021, a osoby po pięćdziesiątce o 0,3 do 5,5%. W skali roku najdalej przesunęła się liczba dla młodych, o 2,5 punktu. Bezrobocie kobiet wzrosło o 0,4 punktu w kwartał, do 8,2%, podczas gdy męskie było stabilne na 8,5%; w skali roku oba przesunęły się o te same 0,8 punktu.

Bezrobocie długotrwałe rośnie razem z nim. 671 000 osób deklaruje, że jest bez pracy i szuka jej od co najmniej roku, o 36 000 więcej niż kwartał wcześniej i o 116 000 więcej niż rok wcześniej, czyli 2,1% siły roboczej, najwięcej od połowy 2022. To jest seria, którą warto obserwować, bo nie może jej wyprodukować zmiana tego, kto się rejestruje.

Ustawa, która zmieniła to, kto szuka pracy

Loi pour le plein emploi, ustawa o pełnym zatrudnieniu uchwalona w grudniu 2023, przewidziała, że od początku 2025 beneficjenci RSA, młodzi objęci wsparciem Missions locales i osoby z niepełnosprawnościami wspierane przez Cap emploi będą rejestrowani we France Travail automatycznie. INSEE mówi wprost, że wywołało to mechaniczny wzrost rejestracji w pierwszym kwartale 2025, i od tamtej pory co kwartał publikuje wkład objętych grup.

Dlaczego akt administracyjny porusza statystykę rynku pracy, warto wyłożyć powoli, bo to zawias tego tekstu. Definicja międzynarodowa liczy kogoś jako bezrobotnego tylko wtedy, gdy jest bez pracy, gotów ją podjąć i aktywnie jej szuka. Rejestracja w publicznych służbach zatrudnienia jest aktem poszukiwania. Osoba, która chciała pracy, była dyspozycyjna i nie szukała formalnie, wczoraj liczona jako bierna zawodowo, może więc dziś stać się w statystykach bezrobotna, choć jej praca, dochody i zamiary nie zmieniły się w niczym.

Rozmiar tego efektu to własna liczba INSEE, nie wniosek. W ciągu sześciu kwartałów od wejścia ustawy w życie stopa bezrobocia wzrosła o 0,98 punktu. Z tego beneficjenci RSA wnoszą 0,31 punktu, a młodzi zarejestrowani we France Travail 0,11. INSEE podsumowuje tę parę jako blisko połowę wzrostu. Ich stopy są w izolacji nadzwyczajne, bezrobocie wśród beneficjentów RSA sięgnęło 48,6%, o 7,9 punktu więcej niż pod koniec 2024, ale to ich waga w sile roboczej, 3,2% i 3,9%, zamienia te stopy w skromne wkłady punktowe powyżej.

Dlaczego to nie znaczy, że „wzrost jest fałszywy”

Łatwo byłoby, i błędnie, przeczytać dekompozycję jako zdemaskowanie. Dwie rzeczy w tej samej publikacji się temu opierają.

Pierwsza to arytmetyka. Populacja, której ustawa nigdy nie dotknęła, 92,9% siły roboczej, linia, którą INSEE nazywa „pozostałe osoby”, wnosi 0,57 z 0,98 punktu, czyli większość wzrostu. Cokolwiek robi efekt rejestracji, większość przyrostu dzieje się wśród ludzi, których relacja ze statystyką się nie zmieniła.

Druga to kierunek innej liczby. Gdyby linia RSA była czystą reklasyfikacją, ci sami ludzie z nową etykietą, ich wskaźnik zatrudnienia byłby nietknięty, bo nikt nie straciłby pracy. A spadł: o 2,5 punktu od końca 2024, do 24,5%. Przeetykietowanie nie umie tego zrobić. Tej populacji przydarza się coś realnego obok czegoś statystycznego, a publikacja pozwala zobaczyć jedno i drugie bez wybierania między nimi.

Uczciwe podsumowanie jest węższe i mniej cytowalne niż którykolwiek slogan. Obecne są i zmiana pomiaru, i pogorszenie rynku pracy, a INSEE opublikował podział, zamiast zostawić czytelników z domysłami. Redakcja, która drukuje tylko 8,3%, powiedziała prawdę; redakcja, która drukuje tylko dekompozycję, zasugerowała fikcję.

Halo się nie poruszyło, a stoi na innej podstawie

Halo wokół bezrobocia to prowadzony przez INSEE rachunek osób biernych zawodowo w rozumieniu definicji międzynarodowej, które jednak chcą pracy, bo albo jej nie szukają, albo nie są gotowe jej podjąć. W drugim kwartale 2026 wyniosło 1 865 000 osób, 4,4% ludności w wieku 15-64 lata, stabilnie wobec kwartału i o 0,1 punktu mniej w skali roku.

Postaw to obok stopy, która w tym samym roku wzrosła o 0,7 punktu, a pojawi się oczywiste pytanie: gdyby ludzi przesuwano z chcę-pracy-ale-nie-szukam do szukania, halo powinno maleć w miarę wzrostu bezrobocia. Ledwie drgnęło. To porównanie jest nasze, nie INSEE, i jest pytaniem, nie ustaleniem: obie liczby stoją na różnych mianownikach i różnych populacjach, a rejestracje z ustawy mogą czerpać z tych obszarów bierności, których halo nigdy nie liczyło. Drukujemy obserwację i odmawiamy konkluzji.

I ostrzeżenie, na które ta redakcja zapracowała już trzeci dzień z rzędu. Stopa bezrobocia to udział w sile roboczej. Halo to udział w ludności w wieku 15-64 lata. Wczorajszy europejski niedobór wykorzystania pracy był udziałem w rozszerzonej sile roboczej. Trzy wydania, trzy mianowniki i żadnego nie wolno dodać do innego ani z innym uszeregować. Gdy strona pokazuje ci 8,3% i 4,4% obok siebie, operacja, która sama się narzuca, to ta, która produkuje liczbę nieodpowiadającą żadnej populacji.