Bir yasa, Fransa'da kimin işsiz sayıldığını değiştirdi.

Okuma ve arkasındaki altı çeyrek

INSEE, 2026'nın ikinci çeyreğinde Fransa'daki işsizliği iş gücünün %8,3'ü olarak koyuyor: 2,7 milyon kişi, önceki çeyrekten 62.000 fazla ve bir yıl öncesinden 261.000 fazla. Bu, pandeminin biçimsizleştirdiği bir çeyrek olan 2020'nin üçüncü çeyreğinden bu yana, ondan önce de 2019'un üçüncü çeyreğinden bu yana en yüksek okuma. Yine de 2015 ortasındaki zirvenin 2,2 puan altında ve manşetten en çok düşürülen kısım da bu.

Artış yoğunlaşmış değil, geniş. Çeyrek içinde oran her yaş grubunda yükseldi: genç işsizliği 0,4 puanla %21,6'ya sıçradı, 25-49 grubu 0,2 puanla %7,5'e çıktı, 2021 başından beri en yükseği, 50 yaş üstü 0,3 puanla %5,5'e yükseldi. Yıl genelinde en çok genç rakamı hareket etti: +2,5 puan. Kadın işsizliği çeyrekte 0,4 puan artarak %8,2'ye çıkarken erkeklerinki %8,5'te sabitti; yıl boyunca ikisi de aynı 0,8 puan hareket etti.

Uzun süreli işsizlik de onunla birlikte yükseliyor. 671.000 kişi, en az bir yıldır işsiz olduğunu ve iş aradığını bildirdi; önceki çeyrekten 36.000 fazla, bir yıl öncesinden 116.000 fazla, yani iş gücünün %2,1'i, 2022 ortasından bu yana en yüksek düzey. İzlenmesi gereken seri bu, çünkü kimin kaydolduğuna dair bir değişiklik onu üretemez.

Kimin iş aradığını değiştiren bir yasa

Aralık 2023'te çıkarılan loi pour le plein emploi, yani tam istihdam yasası, 2025 başından itibaren RSA alıcılarının, Missions locales'in desteklediği gençlerin ve Cap emploi'nın desteklediği engellilerin France Travail'a otomatik olarak kaydedilmesini öngördü. INSEE, bunun 2025'in ilk çeyreğinde kayıtlarda mekanik bir artış ürettiğini açıkça söylüyor ve o günden beri etkilenen grupların katkısını her çeyrek yayımlıyor.

İdari bir işlemin bir iş piyasası istatistiğini neden oynattığını ağır ağır anlatmak gerek, çünkü yazının menteşesi bu. Uluslararası tanım birini ancak işsizse, başlamaya hazırsa ve aktif olarak arıyorsa işsiz sayar. Kamu istihdam kurumuna kaydolmak bir arama eylemidir. Yani iş isteyen, hazır olan ama resmî olarak aramayan biri, dün istatistikte iş gücü dışında sayılırken, bugün işi, geliri ve niyetleri hiç değişmeden istatistikte işsiz hâline gelebilir.

Bu etkinin boyutu bir çıkarım değil, INSEE'nin kendi rakamı. Yasanın yürürlüğe girmesinden bu yana geçen altı çeyrekte işsizlik oranı 0,98 puan yükseldi. Bunun içinde RSA alıcıları 0,31 puan, France Travail'a kayıtlı gençler 0,11 puan katkı veriyor. INSEE ikiliyi artışın neredeyse yarısı diye özetliyor. Oranları tek başına olağanüstü, RSA alıcıları arasında işsizlik %48,6'ya ulaştı, 2024 sonundan bu yana 7,9 puan artış, ama bu oranları yukarıdaki mütevazı puan katkılarına çeviren, iş gücü içindeki ağırlıkları: %3,2 ve %3,9.

Bu neden "artış sahte" demek değil

Ayrıştırmayı bir maske düşürme gibi okumak kolay ve yanlış olurdu. Aynı bültendeki iki şey buna izin vermiyor.

Birincisi aritmetik. Yasanın hiç dokunmadığı nüfus, iş gücünün %92,9'u, INSEE'nin "diğer kişiler" dediği satır, 0,98 puanın 0,57'sini, yani artışın çoğunluğunu veriyor. Kayıt etkisi ne yapıyor olursa olsun, artışın çoğu, istatistikle ilişkisi değişmemiş insanlar arasında yaşanıyor.

İkincisi, başka bir rakamın yönü. RSA satırı saf bir yeniden sınıflandırma olsaydı, aynı insanlar yeni etiketle, istihdam oranları el değmemiş kalırdı, çünkü kimse iş kaybetmemiş olurdu. Düştü: 2024 sonundan bu yana 2,5 puan, %24,5'e. Yeniden etiketleme bunu yapamaz. O nüfusun başına istatistiksel bir şeyin yanında gerçek bir şey de geliyor ve bülten, ikisi arasında seçim yaptırmadan ikisini de görmenize izin veriyor.

Dürüst özet, iki slogandan da dar ve daha az alıntılanabilir. Bir ölçüm değişikliği ile bir iş piyasası bozulması aynı anda mevcut ve INSEE, okurları tahmine bırakmak yerine bölüşümü yayımladı. Yalnızca %8,3'ü basan bir masa doğruyu söylemiştir; yalnızca ayrıştırmayı basan bir masa bir kurgu ima etmiştir.

Halo kımıldamadı ve başka bir taban üzerinde oturuyor

İşsizlik halosu, INSEE'nin, uluslararası tanıma göre iş gücü dışında olduğu hâlde iş isteyen kişileri saydığı ölçüdür; ya aramadıkları ya da başlamaya hazır olmadıkları için. 2026'nın ikinci çeyreğinde 1.865.000 kişiydi, 15-64 yaş nüfusunun %4,4'ü; çeyreklik bazda sabit, yıllık bazda 0,1 puan düşüş.

Bunu aynı yılda 0,7 puan yükselen bir oranın yanına koyun, bariz bir soru belirir: insanlar aramadan-iş-istemekten aramaya taşınıyor olsaydı, işsizlik tırmanırken halonun düşmesi gerekirdi. Zar zor kımıldadı. Bu karşılaştırma bizim, INSEE'nin değil, ve bir bulgu değil bir soru: iki rakam farklı paydalar ve farklı nüfuslar üzerinde oturuyor ve yasanın kayıtları, halonun hiç saymadığı hareketsizlik bölgelerinden çekiyor olabilir. Gözlemi basıyor, sonucu reddediyoruz.

Ve bu masanın artık üç gündür üst üste hak ettiği bir uyarı. İşsizlik oranı iş gücü içindeki bir paydır. Halo, 15-64 yaş nüfusu içindeki bir pay. Dünkü Avrupa atıl iş gücü rakamı, genişletilmiş iş gücü içindeki bir paydı. Üç baskı, üç payda, ve hiçbiri bir diğeriyle toplanamaz ya da sıralanamaz. Bir sayfa size %8,3 ile %4,4'ü yan yana gösterdiğinde, kendini dayatan tek işlem, hiçbir nüfusa karşılık gelmeyen bir sayı üreten işlemdir.